W Polsce działa ponad 60 tysięcy artystów, z czego muzycy stanowią największą grupę. Mimo to większość z nich nie osiąga nawet średnich krajowych dochodów. Ministerstwo Kultury pracuje nad ustawą o zabezpieczeniu socjalnym artystów, która ma zapewnić im minimalne bezpieczeństwo finansowe i zdrowotne. Branża muzyczna liczy, że nowe przepisy wreszcie uporządkują sytuację twórców i wykonawców w kraju.
Według tych badań, z liczby 62,4 tys. artystów, blisko 13,7 tys. stanowią muzycy. Liczba około 60 tysięcy artystów w Polsce pochodzi z raportu „Policzone i policzeni 2024. Artystki, artyści, twórcy, twórczynie oraz wykonawcy i wykonawczynie w Polsce”, przygotowanego przez Uniwersytet SWPS na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Badania pokazały, że większość z artystów zarabia poniżej średniej krajowej – 69 proc. twórców osiąga przychody niższe niż przeciętne wynagrodzenie, a 30 proc. nie przekracza nawet płacy minimalnej. Z danych wynika, że niemal 16 proc. artystów nie posiada żadnych oszczędności, a 29 proc. mogłoby utrzymać się z nich jedynie przez trzy miesiące. Choć projekt ustawy nie rozwiąże wszystkich problemów, środowisko muzyczne liczy, że jego przyjęcie będzie pierwszym realnym krokiem w kierunku systemowego wsparcia dla artystów w Polsce.
Jak podaje badanie SWPS, średni miesięczny przychód z pracy artystycznej wyniósł 4053 zł, przy medianie 2730 zł. Dla porównania – przeciętne wynagrodzenie w Polsce w tym samym czasie wynosiło 7155 zł. Najniższe dochody notują artyści z pokolenia Z, którzy zarabiają średnio około 2500 zł brutto.
Kolejna sprawa to rodzaj zatrudnienia. Większość wykonawców działa w oparciu o umowy cywilnoprawne – 37 proc. ma umowę o dzieło, a tylko co dziewiąty artysta pracuje na etacie. Z tego powodu ponad 10 proc. w ogóle nie posiada żadnego ubezpieczenia, a wielu nie ma dostępu do świadczeń zdrowotnych i emerytalnych.
Trwają więc prace nad projektem ustawy o zabezpieczeniu socjalnym artystów, przygotowanym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Ustawa ma objąć wsparciem osoby o najniższych dochodach – dopłatami do składek ZUS i zdrowotnych, co ma zapewnić minimalne bezpieczeństwo socjalne dla tych, którzy dziś są poza systemem. W projekcie są też przewidziane świadczenia chorobowe i macierzyńskie.
Mówi Anna Ceynowa, prezeska Fundacji Empower Poland i przewodnicząca Rady Polskiego Rynku Muzycznego:
Cały czas procedowany jest projekt, na który czeka branża muzyczna. Ma on dotyczyć najbardziej potrzebujących artystów, którzy zostali wykluczeni z systemu już na wczesnym etapie kariery. Państwo powinno wspierać najuboższych swoim mecenatem
Projekt zakłada, że wsparcie będą mogli otrzymać artyści, których dochód nie przekracza 125 proc. płacy minimalnej. Ustawa ma stanowić pierwszy etap budowania systemu zabezpieczenia społecznego w kulturze.
Ceynowa dodaje:
Do tych rozwiązań podchodzimy jak do punktu startowego. Ważne, by politycy i społeczeństwo rozumieli, że branża muzyczna buduje tożsamość kulturową i potencjał gospodarczy kraju
Czekamy na tę ustawę z nadziejami.
